Over een geschiedenisboek

Onlangs kreeg ik van mijn geschiedenisleraar een hele stapel boeken te leen – uiteraard allemaal over geschiedenis. De meeste boeken gaan over de pure ellende die de mensheid elkaar en zichzelf in de afgelopen millenia heeft aangedaan. Ik begon maar gewoon bij het bovenste boek van de stapel: Bloodlands van Timothy Snyder.

Korte samenvatting van dit boek van 524 pagina’s: Stalin komt aan de macht in de Sovjet Unie,  hongert de bevolking van Oekraïne uit (3.3 miljoen slachtoffers) en start zijn Grote Terreur waarbij 700.000 mensen omkomen. Dan valt Hitler de Soviet Unie en de landen daar omheen binnen. Probleem: in die landen wonen de meeste joden van Europa – het volk waar Hitler het nou niet zo op  heeft. Hij en zijn kornuiten geven de troepen opdracht de Joden uit te moorden, op wat voor manier dan ook. Eerst gaat dat via massale schietpartijen, later komen de deportaties naar vernietigingskampen  ( 5.4 miljoen doden). Verder laten de Duitsers zo’n 4.2 miljoen inwoners van de Sovjet Unie verhongeren. Dan wordt Hitlers leger teruggedreven en verliest Duitsland de oorlog. Al voordat dat gebeurt wordt er door de Grote Drie (Roosevelt, Churchill en Stalin) besloten dat Stalin Polen mag hebben. De oorlog loopt ten einde en Stalin besluit dat alle Duitsers uit Polen wegmoeten, alle Polen uit Oekraïne moeten verdwijnen, dat Wit-Rusland zuiver uit Wit-Russen moet bestaan en dat de volkjes van de Krim en de Kaukasus moeten integreren in de Sovjet Unie. Er ontstaat een massale (grotendeels gedwongen) volksverhuizing waarbij ruim 1 miljoen mensen het niet overleven. Aan het einde van het boek, dat  de jaren van 1933 tot 1945 beslaat en zich alleen op de ‘bloedlanden’ richt, komt de schrijver op een totaal van 14 miljoen mensen die bewust zijn gedood. Dat is bijna de hele bevolking van Nederland. 14 miljoen mensen weg, alleen omdat twee mannen dat wilden.

De bloedlanden

Ik betrapte mezelf er tijdens het lezen van dit boek op dat ik gewend raakte aan de grote aantallen mensen die in één keer werden vermoord. Ik schaamde me toen ik merkte dat ik bij een klein aantal vermoorde mensen dacht ‘wat weinig’. Misschien was het een soort afweermechanisme, maar de meeste gruwelijkheden deden me weinig. Er was echter één passage die ik niet aandachtig heb kunnen lezen. Dat was het stuk waarin werd beschreven hoe het de Joden verging die in Treblinka zijn vergast. Het hele proces – aankomst op het station (dat er echt uitzag als een station, klokken en borden incluis), het uitkleden en kaalscheren van de Joden, het tocht naar de ‘douches’, het verbranden van de lijken – werd zo gedetailleerd beschreven dat ik er naar van werd. Ik ben er nog steeds niet uit waarom deze passage zo vreselijk aanvoelde. Andere gruwelijkheden werden ook redelijk gedetailleerd beschreven: Snyder vertelt vrij beeldend over de hongersnood in Oekraïne en het kannibalisme dat daar uit voortkwam.  Ik denk niet dat ik er uit zal komen wat het Treblinka-stuk zo erg maakte.

Ik ben blij dat ik dit boek heb gelezen, omdat ik kennis heb genomen van de horror die het volk van de bloedlanden heeft moeten doorstaan. Ik kan niks met de informatie – ik kan de tijd niet terugdraaien en de situatie veranderen, ik kan de daders niet straffen en de slachtoffers niet tot leven wekken. Toch vind ik dat meer mensen dit boek zouden moeten lezen, al is het maar om ze te laten beseffen dat ze geluk hebben gehad.

Ik ben een geschiedenisnerd en wil dan ook geschiedenis gaan studeren. Ik denk dat kennis van het  verleden belangrijk is om het heden te kunnen verklaren. Dit boek verklaart een heleboel, bijvoorbeeld waarom Poetin Oekraïne niet kwijt wil aan Europa, en waarom het Joodse volk zich snel aangevallen voelt. Mocht je tijd over hebben: lees dit boek, en zet door als je het gevoel hebt dat je het uit het raam wil gooien omdat je de ellendigheid niet meer aankan. Het boek heeft geen happy ending, maar het is zeker het lezen waard.